Episode Dergi olarak Ocak 2026 sayımızda Eda Sakallı’nın senaryoların matematiği üzerine düşüncelerine yer veriyoruz.
Dramaturjik sezgi, hikâyenin yalnızca ne anlattığını değil ne zaman, nasıl ve hangi yoğunlukta anlattığını hissedebilme becerisidir. Güncel dünyayı takip etmek, toplumsal refleksleri okumak ve izleyicinin duygusal eşiğini doğru yakalamak bu sezginin ayrılmaz bir parçasıdır. Çünkü anlatılar boşlukta değil, yaşayan ve sürekli değişen bir bağlamın içinde var olur.”
Baştan çıkaran, kışkırtan aşklar; insanı kudurtan kıskançlıklar, “Bunu bana nasıl yapar?” dedirten ihanetler… İzleyicide güçlü bir duygusal karşılık bulan diziler, bilinçli kurulmuş detaylı bir dramatik tasarımın ürünüdür.
Senaryo; yaratıcılığın, dramatik matematiğin ve görsel hikâye anlatıcılığının kesiştiği bir alanda doğar. Arzuları, zaafları, korkuları ve hedefleri olan karakterler, doğru yapılandırılmış bir hikâye içinde ikilemlere sürüklenir, dönüşüm içeren bir yolculuğa çıkarılır. Tesadüf gibi görünen pek çok an aslında ciddi bir planın sonucudur.
Linda Seger’e göre senaryo yazmak hem sanat hem de zanaattır. Dolayısıyla her zanaatta olduğu gibi, bu alanda da öğrenilmesi gereken beceriler vardır. Bu noktada Joseph Campbell’ın Kahramanın Yolculuğu modeli ve Syd Field’in yapısal yaklaşımı önemli referanslar sunar.
Campbell, karakterin içsel dönüşümünü takip edebileceğimiz 12 aşamalı bir pusula verir. Karakterin neden kaçtığını, neyle yüzleştiğini ve nerede kırıldığını bu sayede daha net görürüz. Syd Field ise dramatik yapıyı ölçülebilir hale getirir. Seyircinin dikkat eğrisine göre hikâyenin ritmini kurmamıza yardımcı olur. Kısacası Campbell ruhu, Field ise iskeleti temsil eder. Ruh ve iskelet bir araya geldiğinde de senaryo can bulur.
Hikâyenin her anının dramatik bir amacı ve duygusal bir ağırlığı vardır. Matematik, bu anların neden var olduğunu, nasıl sıralandığını ve nerede yoğunlaşması gerektiğini belirler. Ritim ve tempo kontrolü buradan gelir. Seyircinin dikkatinin dağılmaması, hikâyenin ileri doğru akması ve yan hikâyelerin ana eksenden kopmaması bu yapısal dengeyle mümkündür.
Pek çok izleyici için matematik lise yıllarında pek de sevilmemiş bir ders olabilir. Ancak ironik biçimde, en sevilen dizilerin büyük kısmı güçlü bir dramatik matematik sayesinde ayakta durur. Bu matematik; karakter yolculuğunun nerede hızlanacağını, nerede durup derinleşeceğini ve hangi anlarda küçük zirvelere ihtiyaç duyduğunu belirler.
Elbette hikâye anlatıcılığında matematik kadar önemli bir başka unsur da artistik sezgidir. Ancak bu sezgi, kuralsız bir içgüdü değildir. Sinematik dilin, dramatik yapıların ve anlatı geleneklerinin bilinmesiyle gelişir. Hikâye anlatma arzusu, bu kurallar içselleştirildiğinde ve bilinçli biçimde kullanıldığında gerçekten karşılık bulur.
Bu dengeyi Japon mutfağındaki umami kavramıyla düşünmek mümkün. Umami tek başına baskın bir tat değildir; diğer tatları birbirine bağlar, derinlik ve süreklilik sağlar. Senaryoda da yapı, karakter, tema ve ritim arasındaki denge anlatının “çalışmasını” sağlar. Ne matematik fazla hissedilir ne de duygu kontrolden çıkar. İzleyicide oluşan şey, sezgisel bir bütünlük duygusudur.
Ana akım televizyon dizilerinde uzun bölüm süreleri bu matematiği zaman zaman esnetmek zorunda bırakır. 120 hatta 140 dakikaya uzayan bölümler, mikro doruklara yani ara dramatik zirvelere ihtiyaç duyar. Hikâyeyi iç çatışmayla beslemek yerine geçici dış çatışmalara yaslanmak, dramatik formülü zayıflatabilir. Bu yüzden ana karakter kadar yan karakterlerin de dramatik işlevleri ve kendi iç yolculukları önem kazanır. Uzun anlatılar, seyirciyi canlı tutacak küçük ama etkili dramatik tatminler üretmek zorundadır.
Öte yandan reyting kaygısı, bu matematik dengesini zaman zaman zorlayabilir. Ancak hikâye en başından dramaturjik olarak sağlam örülmüşse, karakterlerin iç mantığı net kurulmuşsa anlatı yönünü kaybetmez. Yapı genişleyebilir, ritim değişebilir; hatta form esneyebilir. Ama karakterin özü korunduğu sürece hikâye raydan çıkmaz.
Dramaturjik sezgi, hikâyenin yalnızca ne anlattığını değil ne zaman, nasıl ve hangi yoğunlukta anlattığını hissedebilme becerisidir. Güncel dünyayı takip etmek, toplumsal refleksleri okumak ve izleyicinin duygusal eşiğini doğru yakalamak bu sezginin ayrılmaz bir parçasıdır. Çünkü anlatılar boşlukta değil, yaşayan ve sürekli değişen bir bağlamın içinde var olur.
Tüm parçalar yerli yerine oturduğunda senaryo, iyi kurulmuş bir saat gibi işlemeye başlar. Karakterler, tema, diyalog, zaman ve mekân birbirini besler. Dramaturjik dişliler uyum içindeyse hikâye akar. İzleyici bunu bilinçli olarak analiz etmese bile hisseder. Ve zaten mesele de tam olarak budur.
Sonuç olarak senaryo; duyguyla izlenen ama matematikle ayakta duran bir anlatı biçimidir. Matematik, tempo kontrolünü ve dramatik sürekliliği sağlar. Artistik sezgi ise bu yapının canlı kalmasını mümkün kılar. Bu ikisi doğru dengede buluştuğunda ortaya çıkan şey sadece “iyi yazılmış” bir hikâye değil; izleyiciyi ekran başında tutan bir deneyimdir.
