Bir Oyunu Neden İzleriz?

Ru!
14 dakikalık okuma

Episode Dergi’nin Ekim sayısında Ru!, sezonun altı tiyatro oyununu ele alıyor.

Evet, yeni serimiz geldi. E, malum tiyatro sezonu açılıyor ve bunu yazınca arkasından normalde oyun isimleri, oyuncular, tarihler ve “kaçırmayın”larla dolu bir paragraf gelmesi gerekiyor. Ama gelmeyecek. Onu kendi oyunum çıktığında yapacağım 😊

Şaka bir yana, bir süredir tiyatro hakkında başka bir şeyi düşünüyorum: Bir oyunu neden izliyoruz? Hikâyesini öğrenmek için mi, bir oyuncuyu sevdiğimiz için mi, iki saatliğine başka bir hayata girmek için mi? Yoksa karanlık bir salonda hiç tanımadığımız insanların hayatlarına bakarken kimsenin haberi olmadan biraz kendimize mi bakıyoruz? Sanırım benim cevabım sonuncusuna daha yakın. O yüzden bu sezon ilgimi çeken oyunları, “Ne anlatıyorlar?” diye değil, “Bende hangi soruyu bıraktılar?” diye yazmak istedim; çünkü iyi tiyatronun eve bizimle gelen tarafı dekoru değil, sorusudur.

ÖZEL BİR RİCA

BİR BÖBREĞİNİ VERİR MİSİN?

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Önce çok basit bir soru: Sevdiğiniz insan için böbreğinizi verir misiniz? Hemen cevap vermeyin, çünkü Stefan Vögel’in Die Niere adlı eserinden uyarlanan Özel Bir Rica, tam da bizim çok kolay cevap verdiğimiz yerlerden birini biraz karıştırıyor. Poetika Yapım’ın 28 Ekim’de prömiyer yapacak oyununda Sevinç Erbulak, Tayanç Ayaydın, Emel Çölgeçen ve Kaya Akkaya var; dört oyuncu, bir böbrek ve sanırım ölçülmesi pek mümkün olmayan bir şey: Sevginin sınırı.

İnsan, sevdiği biri için neler yapabileceğini düşünürken son derece cömerttir; çünkü ihtimaller içinde hepimizin karakteri biraz daha iyidir. Asıl mesele, ihtimal kapıyı çaldığında başlıyor. “Ben senin için her şeyi yaparım,” demek kolay. Peki her şeyin içine ne dahil? Bedenin dahil mi, korkun dahil mi, kendi hayatından vazgeçme ihtimalin dahil mi? Daha kötüsü şu: Sen onun için yapardın, o senin için yapar mıydı?

Bence Özel Bir Rica’nın tehlikeli tarafı tam burada. Bir organ meselesinden ilişkilere giriyor; sevginin romantik olarak anlattığımız tarafıyla gerçek hayatta ödeme zamanı gelen tarafını aynı masaya oturtuyor. Sevinç Erbulak, Tayanç Ayaydın, Emel Çölgeçen ve Kaya Akkaya’yı burada merak etmemin nedeni de bu; çünkü komedinin çok sevdiğim bir özelliği var: İnsanın en ciddi kusurlarını bize güldürerek itiraf ettirebiliyor. Belki o akşam salondan çıktığımızda kimse böbreğini vermek zorunda kalmayacak ama yanımızdaki insana başka türlü bakabiliriz. Bence tiyatro için yeterince tehlikeli bir sonuç.

PASTA YESİNLER

İKTİDAR EL DEĞİŞTİRİR. PEKİ, İNSAN DEĞİŞİR Mİ?

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Ve Baba Sahne.
Peter Jordan’ın Pasta Yesinler metni, Emrah Eren rejisi ve masada Şevket Çoruh, Farah Zeynep Abdullah, Özgür Ozan, Bülent Şakrak. Bu dört ismi aynı sahnede görmek zaten başlı başına merak uyandırıyor. Ama Baba Sahne sözkonusu olduğunda merak ettiğim yalnızca oyuncular değil, seçtikleri metinler de. Baba Sahne’nin repertuvarına baktığınızda tiyatroyu yalnızca hikâye anlatılan bir yer olarak görmediğini hissediyorsunuz. Komediyi seviyor ama yalnızca güldürmek için değil. Absürdü seviyor ama yalnızca biçim olsun diye değil. Bir yerinden bugüne değen, insanın zaaflarını biraz dürten, seyirciyi eğlendirirken araya rahatsız edici bir soru sıkıştıran metinlerle ilişki kuruyor.

Belki Şevket Çoruh’un kurduğu Baba Sahne’nin karakteri de biraz burada. Seyirciden uzaklaşmadan tiyatro yapmak. Çok kapalı, yalnızca kendi çevresine konuşan bir dünya kurmadan, popüler olanla nitelikli olanın birbirine düşman olmak zorunda olmadığını hatırlatarak.

O yüzden Pasta Yesinler seçimi bana şaşırtıcı gelmiyor.

Bir tarafta Fransız Devrimi, iktidar, sınıf ve düzen var. Diğer tarafta bütün bunlarla dalga geçebilecek kadar oyunbaz bir metin. Üstelik dört oyuncunun karakterden karaktere geçebildiği, oyunculuğun da oyunun parçasına dönüştüğü bir yapı.

Baba Sahne’nin sevdiği yer biraz burası galiba: Ciddi bir meseleyi ciddi suratla anlatmamak.

Oyuna gelirsek Fransız Devrimi olmuş. Kral devrilmiş. Kraliçe devrilmiş. Halk kazanmış. Buraya kadar tarih.

Sonra Peter Jordan geliyor ve tarihle biraz oynuyor. Marie-Antoinette ile XVI. Louis ölmüyor. Daha doğrusu ölemiyorlar. On beş yıldır Versailles’da idam edilmeyi bekliyorlar çünkü onları devirmek için gelen yeni düzen, kendi bürokrasisiyle, kavgalarıyla ve iktidar savaşlarıyla fazlasıyla meşgul.

Bunu sevdim. Çünkü bir devrimi anlatmanın en komik yollarından biri belki de devrim bittikten sonra kimsenin ne yapacağını bilmediği anı anlatmak.

Ve mesele yavaş yavaş, “Marie-Antoinette gerçekten pasta dedi mi?” olmaktan çıkıyor. Başka bir soruya dönüşüyor:
İktidar kötü insanları mı yaratır yoksa iktidarın kendisi mi insanı değiştirir?

Şevket Çoruh, Farah Zeynep Abdullah, Özgür Ozan ve Bülent Şakrak’ın aynı sahnede olmasını benim için asıl ilginç yapan da burada başlıyor. Çünkü dört oyuncu on karakter arasında dolaşacak. Biraz önce iktidar sahibi olan oyuncuyu birkaç dakika sonra başka bir kimliğin içinde görebileceğiz. Belki de oyunun fikrine bundan daha uygun bir oyunculuk oyunu olamaz. Taç değişiyor. Kostüm değişiyor. Karakter değişiyor.

İnsan? Ondan o kadar emin değilim. Sezonun en merak ettiğim oyunlarından biri bu olacak.

OMG

BİR ADAMIN KENDİSİYLE DALGA GEÇEBİLMESİ

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Ozan Güven’in OMG’si bu listenin yeni oyunu değil. Geçtiğimiz sezondan devam ediyor. Ama bazı işler vardır, prömiyer tarihi geçince eskimez. Tam tersine, oynandıkça oyuncusuyla arasındaki mesafe değişir. OMG bana biraz öyle geliyor. Çünkü burada Ozan Güven bir karakterin arkasında değil. En azından alıştığımız anlamda değil.

Ve oyunculuk mesleğini düşündüğünüzde bunun ne kadar tuhaf olduğunu fark ediyorsunuz. Yıllarca başkalarının cümlelerini söylüyorsunuz. Başka insanların korkularını, öfkelerini, aşklarını, zaaflarını bedeninizden geçiriyorsunuz. Seyirci sizi tanıdığını düşünüyor ama aslında tanıdığı insanların hiçbiri siz değilsiniz. Sonra bir gün sahneye çıkıp kendi hikâyenizi anlatmaya karar veriyorsunuz. Hangisi daha zor? Emin değilim.

Ozan Güven burada kendisini anlatmaktan çok, kendisini malzemeye dönüştürüyor. Yaşadıklarını, yaşını, erkekliği, ilişkileri, hataları, gündelik hayatı, kendisiyle ilgili bildiklerini ve insanların onun hakkında bildiğini düşündüğü şeyleri alıp mizahın içine koyuyor.

Bu önemli bir fark. Çünkü insan kendisi hakkında konuşabilir ama kendisine dışarıdan bakabilmek başka bir şey. Hele komedi yapıyorsanız. Komedi biraz acımasızdır. Başkasındaki çelişkiyi görmek kolaydır; kendi çelişkinizi bulup insanların önüne koyduğunuz anda iş değişir. Bir oyuncunun kendi egosuyla arasına koyabildiği mesafe önemli bir ayrımdır.

Kendini ne kadar ciddiye alıyor? Kendine nerede gülebiliyor? Hangi hikâyeyi anlatırken hâlâ kendisini koruyor? Hangisinde bir anlığına korumayı bırakıyor? Çünkü sahnede “kendin olmak” diye çok romantik bir laf var ama bence kimse sahnede tamamen kendisi değil. Hepimiz kendi hikâyemizin editörüyüz. Neyi anlatacağımıza karar veriyoruz, nerede güldüreceğimize, nerede susacağımıza. O yüzden OMG’nin bazen anlattığı hikâyeden çok, anlatmadığı yere bakmak lazım gibi. Çünkü iyi bir tek kişilik performansta bir süre sonra metinle oyuncu arasındaki çizgi kayboluyor. Bir de yıllardır sinemada ve televizyonda farklı karakterlerde gördüğümüz bir oyuncuyu burada kurtaracak başka kimse yok. Partner yok. Kurgu yok. Yakın plan yok. Kamera doğru anda gözünüze gelemez. Bir sahne, bir insan ve seyirci var. Seyirci gülerse devam ediyorsunuz. Gülmezse o sessizliğin içinde yine siz varsınız. Tiyatro biraz da bu yüzden oyuncunun bahanesini azaltıyor.

Ve belki Ozan Güven’in burada yaptığı en ilginç şey bir başka karaktere dönüşmek değil, yıllarca karakterlerin arkasında duran adamı biraz öne çıkarmak çünkü OMG’yi izlenir yapan şey belki anlattığı hikâyelerden çok, o hikâyelerin arasından zaman zaman gördüğümüz adam. Ve bazen sahnede en zor rol, başkası olmak değil, kendinden kaçmamaktır.

KIYI SIFIR

PEKİ, YA OYUN SAHNEDE BAŞLAMIYORSA?

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Sonra bir kapı açılıyor gerçekten. Tiyatrolabaratuvarı ve Tayfa İstanbul işbirliğiyle çıkan Kıyı Sıfır’ı diğerlerinden ayıran şey, daha başlangıçta formu; çünkü burada klasik anlamda oturup bir oyunun başlamasını beklemiyoruz, sergi ve performans birbirine karışıyor. İlk edisyonun meselesi İhtimal: Dört kapı, dört eser, aynı kavrama dört ayrı bakış ve Şebnem Dönmez.

Bu fikri sevdim çünkü tiyatroda bize yıllardır bir kapı gösterilir ve, “Hikâye burada,” denir. Kıyı Sıfır ise sanki kapıları çoğaltıyor. Peki, hangisi gerçek? Belki hiçbiri, belki hepsi; ihtimal dediğimiz şey zaten biraz böyle değil mi? Ya gitseydim, ya kalsaydım, ya söyleseydim, ya o gün telefonu açsaydım, ya o insanla hiç tanışmasaydım… Hayatımız yaşadıklarımızdan oluşuyor ama zihnimiz bir taraftan hiç yaşanmamış hayatlarımızı da taşımaya devam ediyor.

O yüzden Şebnem Dönmez’in burada yalnızca “oyuncu” olarak bulunmasını değil, performansın içinde bedenini nereye koyacağını merak ediyorum; çünkü seyirci ile eser arasındaki sınır değiştiğinde oyuncunun güvenli alanı da değişiyor. Perde yok, klasik sahne mesafesi yok, belki karakter bile bildiğimiz anlamıyla yok; geriye bir insan, bir beden ve ihtimaller kalıyor. Bazen tiyatronun yenilenmesi için yeni bir hikâyeye ihtiyacı yoktur; hikâyeye baktığımız yeri değiştirmesi yeterlidir.

BU HİKÂYE SENDEN UZUN OSMAN

BAZI MEKTUPLAR YANLIŞ KİŞİYE YAZILIR

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Şenay Gürler sahnede; Aylin Balboa’nın metni, Salih Usta’nın rejisiyle. Ve Osman yok, daha doğrusu var ama giderek önemi azalıyor. Uzun yıllardır birlikte olduğu hayat arkadaşından ayrılan bir kadın, Osman’a mektuplar yazmaya başlıyor: Önce belki geri gelsin diye, belki anlasın diye, belki cevap versin diye.

Sonra cevap beklememeye başlıyor ve çok güzel bir şey oluyor: Osman’a yazılan mektuplar yavaş yavaş kadının kendisine yazdığı mektuplara dönüşüyor, hayatındaki kırılmanın “röntgenini çeken belgeler” haline geliyor. İşte burada oyun benim için bir ayrılık hikâyesi olmaktan çıkıyor; çünkü bazen birine anlatmak istediğimiz her şeyi aslında kendimize anlatıyoruz. “Neden gittin?” derken “Ben neden kaldım?” demek istiyoruz; “Beni neden sevmedin?” derken belki “Ben kendimi burada neden bu kadar unuttum?” diye soruyoruz.

Şenay Gürler gibi seyirciyle arasında zaten tuhaf biçimde doğrudan bağ kurabilen bir oyuncunun, tek başına bu dönüşümün içinde olması da oyunun en merak ettiğim tarafı; bir insanın başka birine yazdığı mektupların giderek kendi sesine dönüşmesini izleyeceğiz. Belki bazı ayrılıklar iki insanın hikâyesinin sonu değil, bir insanın kendi hikâyesinin başlangıcıdır. Ve belki Osman’ın yapabileceği en iyi şey de sonunda cevap vermemektir.

BOZKIR

İNSAN, GÜCÜ KAYBEDİNCE KİM KALIR?

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Bir de Payidar Muhtar var: Ailesinin yıllardır taşıdığı gücü sürdürememiş bir adam. Kaybettiği iktidarı geri almak için cumhurbaşkanı aday adayı olmaya karar veriyor ve yol ilerledikçe mesele seçimden çıkıp, “Ben aslında kimim?” sorusuna dönüşüyor. Bozkır, Sertaç Sayın’ın yazıp yönettiği ve Doğukan Polat’ın tek başına taşıdığı bir oyun. Geçen sezon kulaktan kulağa yayılan bir oyundu.

İktidar üzerine çok şey söylenebilir; benim merak ettiğim daha küçük bir yer: İnsan kendisini sahip olduklarından ne kadar ayırabilir? Unvanı çıkar, parayı çıkar, aile adını çıkar; insanların senden korkmasını çıkar, sana ihtiyaç duymalarını çıkar, alkışı çıkar; geriye kim kalıyor?

Bozkır’ın tek kişilik olması bu yüzden bana tesadüf gibi gelmiyor; çünkü insanın güçle ilişkisini anlatırken sonunda sahnede gerçekten tek bir adam kalması fikrini seviyorum. Doğukan Polat’ın oyunculuğunda da asıl merak edeceğim dönüşüm bu: Bir adamın güç kazandığını değil, güce ihtiyaç duyduğunu fark ettiğimiz an çünkü ikisi aynı şey değil. Belki insanın iktidarla en büyük kavgası başkalarını yönetmek istemesi değildir; kendisini, başkalarının ona baktığı yerden tanımaya başlamasıdır. Ve o bakış kaybolduğunda kim olduğunu bilememesidir.

ŞİMDİ KALDIK BAŞ BAŞA

Yan yana koyunca fark ettim: Aslında bu oyunların birbiriyle pek ilgisi yok. Konuları çok basit kelimelere indirirsek birinde böbrek var, birinde iktidar, birinde bir adam kendi hikâyesini anlatıyor, birinde dört kapı açılıyor. Bir kadın, Osman’a mektup yazıyor, bir adam cumhurbaşkanı olmak istiyor. Ama garip biçimde hepsi aynı yere dokunuyor: İnsanın kendisi hakkında anlattığı hikâyeye.

Ben iyi oyunculuğu biraz burada arıyorum artık, ağlamakta değil, bağırmakta değil, bir karaktere “dönüşmekte” bile değil. Oyuncunun bir anlığına bize o insanın kendisi hakkında söylediği yalanı göstermesinde, sonra çok küçük bir anda o yalanı bozmasında: bir bakış, bir susuş, cümlenin yarım saniye geç gelmesi, elin masada gereğinden biraz fazla kalması. İşte o zaman karşımızdaki kişinin karakter olduğunu unutuyoruz. Belki tiyatronun hâlâ bu kadar vazgeçilmez olmasının nedeni de bu.

Sinemada kamera bize nereye bakacağımızı söyler; tiyatroda ise gözümüzü kendimiz seçeriz. Bazen başrole bakmayız, köşede susan oyuncuya takılırız; bazen herkes gülerken biz başka bir cümlenin içinde kalırız. Bazen oyun biter, alkışlarız, montumuzu giyeriz, dışarı çıkarız; sonra eve giderken fark ederiz, sahnede iki saat boyunca başkasının hikâyesini izlediğimizi sanmışız, meğer biraz da kendimizinkine bakıyormuşuz.

Ben bu sezon tiyatroda en çok bunu arayacağım. Bana ne anlatacağını değil, bende neyi ele vereceğini.

İyi seyirler, efendim. Ben RU! Her şeyin garip olduğu bu coğrafyada iyi gelecek şeyleri yazmayı seviyorum. Sevgiler.

Bu içeriği paylaş

Episode Dergi

E-Bülten'imize Abone Olun!

En yeni içeriklerimizden ilk siz haberdar olun! Bültenimize abone olun!

Üyelik Sözleşmesi ve Gizlilik Politikası metinlerini okudum ve onaylıyorum.

Son Bölümlerimiz...

Podcast

Kritik Eşik – 58: Yabani

Episode’un editörleri Özlem Özdemir, Yasemin Şefik ve Engin İnan, Kritik Eşik'in yeni bölümünde Yabani dizisini konuşuyor.

LISTEN
58. Bölüm
Süre: 7:13

Kritik Eşik – 57: Kirli Sepeti

Episode’un editörleri Özlem Özdemir, Yasemin Şefik ve Engin İnan, Kritik Eşik'in yeni bölümünde Kirli Sepeti'ni konuşuyor.

LISTEN
57. Bölüm
Süre: 11:21

Kritik Eşik – 56: Dilek Taşı

Episode’un editörleri Özlem Özdemir, Yasemin Şefik ve Engin İnan, Kritik Eşik'in yeni bölümünde Dilek Taşı dizisini konuşuyor.

LISTEN
56. Bölüm
Süre: 15:36

Kritik Eşik – 55: Bambaşka Biri

Episode’un editörleri Özlem Özdemir, Yasemin Şefik ve Engin İnan, Kritik Eşik'in yeni bölümünde Bambaşka Biri dizisini konuşuyor.

LISTEN
55. Bölüm
Süre: 19:07

Kritik Eşik – 54: Aile ve Adım Farah Yeni Sezon

Episode’un editörleri Özlem Özdemir, Yasemin Şefik ve Engin İnan, Kritik Eşik'in yeni bölümünde Aile ve Adım Farah'ı konuşuyor.

LISTEN
54. Bölüm
Süre: 18:18

Kritik Eşik – 53: Ömer ve Yargı Yeni Sezon

Episode’un editörleri Özlem Özdemir, Yasemin Şefik ve Engin İnan, Kritik Eşik'in yeni bölümünde Ömer ve Yargı dizilerinin yeni sezonları.

LISTEN
53. Bölüm
Süre: 19:30

Son Bölümlerimiz...

Video

Mevzu Aşk’ta ‘Çiçekçi Kız’ Rüzgârı: Helin Kandemir ve Hakan Çelebi Yeni Dizilerini Anlattı

Episode TV’nin sevilen programı Mevzu Aşk, bu kez TOD’un yeni orijinal dizisi…

Episode TV’nin Sevilen Programı ‘Oben Budak’la Falan Filan’ Yeni Bölümüyle Yayında

Episode TV’nin sevilen programlarından Oben Budak'la Falan Filan heyecan verici yeni bölümüyle…

‘Deniz Tezuysal ile Kesin Bilgi’nin Yeni Bölümünde Mutluluk Konuşuldu

Episode TV'nin sevilen programlarından Deniz Tezuysal ile Kesin Bilgi'nin 4. bölümü, 8…

Episode TV’nin ‘Deniz Tezuysal ile Kesin Bilgi’ Programının 3. Bölümü Yayınlandı

Bugün yayınlanan Deniz Tezuysal ile Kesin Bilgi 3. bölümünde "Nikahta Keramet Var…

Episode TV’den ‘Deniz Tezuysal ile Kesin Bilgi’ Kendine Has Üslubuyla Devam Ediyor

Episode Dergi YouTube kanalı Episode TV’nin yeni içeriklerinden Deniz Tezuysal ile Kesin…

Mehmet Kurtuluş Episode’a Konuştu

Kurz und schmerzlos (1998), Im Juli (2000), Gegen die Wand (2004) gibi…

Popüler İçerikler

Bir Tutam Tuz, Biraz Allık: ‘Tuzlu Kahve’nin Yüzleri

Yasin Şefik, Ekim sayımızda Tuzlu Kahve karakterlerinin makyajlarını inceledi. Bir kahvenin içine tuz atıldığında yüzünüzü…

Yasin Şefik
Tarafından

E-Bülten'imize Abone Olun!

En yeni içeriklerimizden ilk siz haberdar olun! Bültenimize abone olun!
E-Bülten'imize Abone Olun!

Çok Okunanlar

Bir Oyunu Neden İzleriz?

Episode Dergi’nin Ekim sayısında Ru!, sezonun altı tiyatro oyununu ele alıyor. Evet, yeni serimiz…

Ru!
Tarafından
Ru!
Dizi dünyasının tek adresi: Episode Gelişmeleri takip etmek için yeni sayıyı okumayı unutmayın!