Yasin Şefik, Ekim sayımızda Tuzlu Kahve karakterlerinin makyajlarını inceledi.
Bir kahvenin içine tuz atıldığında yüzünüzü saklamanız zordur. İlk yudumda kaş kalkar, göz hafif kısılır, ağız ne yapacağına karar veremez. Tuzlu Kahve de biraz böyle bir dizi aslında. Birbirinden farklı aileleri aynı hikâyenin içine koyuyor ve daha ilk karşılaşmada yüzler konuşmaya başlıyor.
Üstelik daha kimse ağzını açmadan.
Kutaygil, Aydınoğlu ve İpekli ailelerinin dünyaları birbirinden farklı. Hayata bakışları, alışkanlıkları, statüleri, gösterişle kurdukları ilişki hatta “bakımlı olmak”tan anladıkları bile başka. Bu fark elbette kostümlerde, evlerde, tavırlarda karşımıza çıkıyor ama benim gözüm ister istemez önce yüzlere gidiyor.
Meslek hastalığı diyelim.
Çünkü bir karakterin nasıl makyaj yaptığı -ya da makyaj yapmamış gibi görünmek için ne kadar uğraştığı- onun hakkında sandığımızdan çok daha fazla şey anlatıyor.
Burada sevdiğim taraf şu: Makyaj sadece kadınları güzelleştiren bir araç olarak kullanılmıyor. Karakterin nereden geldiğini, kendisini nasıl gördüğünü, başkalarına nasıl görünmek istediğini de hikâyenin içine usulca yerleştiriyor.
Zaten televizyonda iyi makyajın küçük bir ironisi vardır: Bazen ne kadar başarılıysa o kadar az fark edilir.
Kamera karşısında cildi hâlâ cilt gibi bırakmak, oyuncunun mimiklerini fondöten katmanlarının altında kaybetmemek, yaşı yok etmeye çalışmadan yüzü doğru ışıkla buluşturmak kolay değil. Bir yandan da karakterin dünyasını anlatmanız gerekiyor.
Tuzlu Kahve bu açıdan izlemesi keyifli bir iş. Çünkü karşımızda dokuz kadın ve dokuz ayrı güzellik anlayışı var.
DERİN KUTAYGİL – EDA ECE
Her şey kontrol altında. En azından eyeliner öyle söylüyor.

Derin’e baktığınızda ilk hissedilen şey gençlikten çok, kontrol.
Hayatının belli bir düzende ilerlemesini isteyen, nasıl göründüğünün farkında olan ve muhtemelen, “Hazırlanmadım,” dediği günlerde bile hazırlanmış görünen kadınlardan.
Bu nedenle makyajında ağır bir fondöten görüntüsü yerine düzgün, canlı ve bakımlı bir ten tercih edilmesi karaktere çok yakışıyor. Cilt hâlâ genç bir cilt gibi davranıyor. Gözlerde belirgin kirpikler, kontrollü eyeliner ve gölgelendirme var ama bunların hiçbiri Eda Ece’nin yüz ifadesinin önüne geçmiyor.
Bence Derin için kilit nokta tam burada:
“Makyajlı bir kadın” gibi değil, makyajını iyi bilen bir kadın gibi görünmesi gerekiyor.
İkisi aynı şey değil.
Özellikle hikâyenin başında hayatını belli bir düzene oturtmaya çalışan, evlilik ve aile beklentilerinin ortasında duran bir karakter için yüzündeki bu kontrollü güzellik hali de hikâyenin küçük bir parçasına dönüşüyor.
Derin’in makyajı, “Bende her şey yolunda,” diyor.
Dizilerde bunun ardından genellikle hiçbir şey yolunda gitmez zaten.
HATUN AYDINOĞLU – BİNNUR KAYA
Bu yüzde makyajdan önce sıcaklık var.

Hatun’un yüzüne baktığımda aklıma gelen ilk kelime “yakınlık”.
Burada makyajın görevi, karakteri gençleştirmek ya da olduğundan başka biri haline getirmek değil. Tam tersine, Binnur Kaya’nın yüzündeki ifadeyi korumak gerekiyor. Çünkü Hatun’un karakteri biraz da o ifadelerde yaşıyor.
Tenin gereğinden fazla kusursuzlaştırılmaması, sıcaklığının korunması; göz çevresinde mimikleri yok etmeyen gölgelendirmeler ve dudaklarda yüze hayat veren tonlar bu nedenle önemli.
Olgun kadın makyajında hâlâ zaman zaman karşılaştığımız, “Biraz daha kapatalım,” refleksi bana hep riskli gelir. Çünkü özellikle kamera karşısında fazla ürün göz çevresindeki hareketi azaltır, yüzün hikâyesini örtebilir.
Hatun’da ise o hikâyeye ihtiyacımız var.
Güldüğünde de, sinirlendiğinde de, birine “Ben sana demiştim!” bakışı attığında da yüzünün hareket etmesi gerekiyor.
Bazı karakterleri fondöten değil, mimikleri taşır.
Hatun onlardan biri.
SİTARE KUTAYGİL – NEVRA SEREZLİ
Zarafetin fondöten kalınlığıyla ilgisi yok.

Sitare’nin makyajında en sevdiğim şey, onu “yaşlı kadın makyajı” diye ayrı bir kategoriye hapsetmemesi.
Çünkü olgun yüzlerde yapılan en büyük hatalardan biri, yaşı saklamaya çalışırken yüzün üzerine istemeden birkaç yaş daha eklemek.
Fazla fondöten, yoğun pudra, sert kaşlar, gereğinden belirgin dudak kontürü…
Bunların hiçbiri gençlik yaratmıyor. Çoğu zaman yalnızca ürünü görünür hale getiriyor.
Sitare’de ihtiyaç duyulan şey başka: Yüzün mimarisini korumak.
İnce katmanlı ten ürünleri, göz çevresinde minimum ürün, yumuşak kaş geçişleri ve ışığın doğru noktalara taşınması… Teknik taraf aslında oldukça hassas.
Nevra Serezli gibi, yüzü zaten güçlü bir oyuncuda makyajın, “Ben de buradayım!” diye bağırmasına hiç gerek yok.
Sitare odaya girdiğinde zaten fark edilir.
Makyajın yapması gereken tek şey ona eşlik etmek.
TİRAJE KUTAYGİL – NERGİS KUMBASAR
“Doğalım,” ama bu doğallık için biraz çalıştık.

Tiraje başka bir dünyanın kadını.
Onun makyajında mesele makyajsız görünmek değil; özenli görünmek.
Aradaki fark küçük gibi görünür ama karakter açısından çok büyüktür.
Düzgün bir cilt, kontrollü göz makyajı, yerli yerinde dudaklar… Her şey hesaplı ama hiçbir şey tesadüfen oraya konmuş gibi değil.
Televizyonda “natural makeup” dediğimiz şey de zaten çoğu zaman budur. İzleyici, makyajı görmez ama makyaj sanatçısı o “doğallık” için epey uğraşmıştır.
Tiraje’nin yüzünde sosyal çevresini bilen, kendisine nasıl bakılması gerektiğinin farkında olan bir kadın görüyoruz.
Bazı kadınlar aynaya, “Nasıl görünüyorum?” diye bakar.
Bazıları, “Olmam gerektiği gibi miyim?” diye.
Tiraje ikinci gruba daha yakın.
FERYAL İPEKLİ – NEBAHAT ÇEHRE
Güçlü görünmek için yüzü sertleştirmek gerekmiyor.

Feryal bence makyaj açısından dizinin en keyifli okumalarından biri.
Çünkü Nebahat Çehre’nin yüzünde zaten çok güçlü bir ekran varlığı bulunuyor. Burada makyajın görevi bu gücü yeniden yaratmak değil; doğru yerlerden desteklemek.
Fazla gençleştirmeye çalışan bir uygulama Feryal’in karakter ağırlığını azaltabilir. Fazla sertleştirilen bir makyaj ise onu olduğundan daha mesafeli bir yere taşıyabilir.
Dolayısıyla denge önemli.
Kontrollü bir ten, belirgin fakat sertleşmeyen gözler, karakteri taşıyan dudak tonları ve yüzün kemik yapısını destekleyen doğru kontür-bronzer dengesi…
Buradaki teknik mesele “daha fazla” değil, “daha doğru”.
Çünkü güçlü kadın karakterlerde bazen çok kolay bir tuzağa düşülür: Güç eşittir sert yüz.
Oysa değil.
Bazen bir elmacıkkemiğini doğru vurgulamak bütün hikâyeyi anlatmaya yeter.
Feryal’in yüzünün, “Ben güçlüyüm,” demesine gerek yok.
Zaten biliyoruz.
CANDAN AYDINOĞLU – ŞEVVAL SAM
Bir tık fazla. Ama özellikle bir tık.
Candan’a gelince işler biraz daha eğlenceli.

Adana’dan İstanbul’a gelen, gösterişle arasına pek mesafe koymayan, girdiği yerde yalnızca bulunmak değil biraz da fark edilmek isteyen bir kadın.
Dolayısıyla Candan’ın makyajının sessiz olması zaten karaktere haksızlık olurdu.
Daha belirgin gözler, daha net kirpikler, biraz daha kusursuz görünmek isteyen bir ten, daha iddialı dudaklar ve ışığı görünce kaçmak yerine ona doğru yürüyen bir aydınlatıcı…
Ama burada çok ince bir sınır var.
Candan’ı anlatacağız diye onu karikatüre çevirmemek gerekiyor.
Çünkü “sonradan görme” olmak kötü makyaj yapmak demek değil.
Hatta tam tersine, Candan muhtemelen makyajına birçok kişiden daha fazla kafa yoruyor.
Onun derdi görünmek.
Belki biraz daha bakımlı, biraz daha gösterişli, biraz daha “İstanbullu”, biraz daha her şey…
İşte karakter makyajında o “biraz daha” çok kıymetli.
Kirpik bir tık daha belirgin.
Dudak bir tık daha iddialı.
Ten bir tık daha kusursuz.
Işık bir tık daha fazla.
Ama sadece bir tık.
Çünkü ikinci tıkta karakterden çıkıp skece girme ihtimaliniz var.
Candan’ın güzelliği de tam burada eğlenceli hale geliyor:
Güzelliğini göstermek isteyen bir kadın değil o.
Güzelliğini herkesin görmesini isteyen bir kadın.
TÜRKAN DESTAN – HATİCE ASLAN
Yüzü rahat bırakmanın da bir tekniği var.

Türkan’da daha sakin bir güzellik dili var.
Ve bazen sakin makyaj yapmak iddialı makyaj yapmaktan daha zor.
Çünkü saklanacak yeriniz azdır.
Cildin gerçek dokusunu korumak, göz çevresinde ürünü biriktirmemek, dudak rengini yüzün geri kalanından koparmamak gerekiyor. Kullanılan ürün arttıkça değil, doğru yere kondukça sonuç güçleniyor.
Hatice Aslan’ın yüzünde karakteri taşıyan çok fazla doğal ifade olduğu için bunların üzerine yeni bir yüz inşa etmeye gerek yok.
Zaten Tuzlu Kahve gibi farklı kuşaklardan kadınların yan yana geldiği bir hikâyede bunun önemi daha da belirginleşiyor.
Herkese aynı fondöteni sürüp, “Aile fotoğrafına hazırız,” diyemezsiniz.
Türkan bunun güzel örneklerinden biri.
ELİT İPEKLİ – YASEMİN ERGENE
Kusursuz ama uğraşmamış gibi.

Elit’in dünyasında daha genç, cilalı ve hazırlanmış bir güzellik dili var.
Cilt daha aydınlık, gözler daha belirgin, dudaklar feminen ama kontrollü.
Fakat genç yüzlerde makyajın en büyük tuzaklarından biri de tam burada başlıyor: Zaten taze olan bir cildi daha fazla ürünle “güzelleştirmeye” çalışmak.
Kamera bunu pek affetmez.
Fondöten fazlaysa görür. Pudra fazlaysa görür. Kapatıcı göz çevresinde birikmişse onu da görür.
HD kamera biraz acımasız bir arkadaş gibidir. Söylemese bile her şeyi fark eder.
Bu nedenle Elit’in güzellik dilinde asıl mesele kusursuzluğu ürün miktarıyla değil, doğru uygulamayla yaratmak.
Gençliği kapatmamak.
Çünkü bazen en iyi ten makyajı, tenin hâlâ ten olduğuna bizi ikna edendir.
AYBÜKE DESTAN – CEREN MORAY
Burada makyaj biraz da ruh haline karışıyor.

Aybüke’de makyajı yalnızca “yakışan renkler” üzerinden okumak eksik kalır.
Çünkü Ceren Moray’ın canlandırdığı karakter, hikâyedeki konumu ve ilişkilerdeki tavrıyla diğer kadınlardan ayrışmaya müsait. Bu da makyaj tasarımına güzel bir alan açıyor.
Gözlerde zaman zaman değişen yoğunluk, farklı renk seçimleri, dudak tonlarının karakterin ruh haline göre hareket etmesi…
Bunların hepsi Aybüke’nin güzellik dilini diğer kadınlardan ayırabilir.
Makyaj burada süs olmaktan çıkıp psikolojiye yaklaşır. Bence karakter makyajının en heyecan verici taraflarından biri de bu.
Bazen senaryoda yazmayan bir cümleyi yüz söyler.
Dokuz kadın, dokuz yüz, tek fondöten mümkün değil
Tuzlu Kahve’nin makyaj dünyasını ilginç bulmamın asıl nedeni bu.
Aynı dizide genç kadın da var, olgun kadın da. Geleneksel olan da var, modern olan da. Statüsünü sessizce taşıyan da var, o statüyü mümkünse odadaki herkesin görmesini isteyen de.
Dolayısıyla bu kadınları tek bir “güzel kadın” kalıbına sokmak hikâyeye aykırı olurdu.
İyi karakter makyajı biraz oyuncuyu tanımak, biraz senaryoyu okumak, biraz ışığı bilmek, biraz da nerede duracağını bilmektir.
Cildi pürüzsüzleştirirken dokusunu kaybetmemek…
Yaşın izlerini silmeye uğraşırken yüzün hikâyesini silmemek…
Karakteri güzelleştirirken oyuncuyu başka birine dönüştürmemek…
Ve belki en önemlisi, bütün bunları yaptıktan sonra seyirciye yaptığınızı unutturmak.
Tuzlu Kahve’nin kadınlarına baktığımda hoşuma giden şey tam olarak bu: Farklı yaşlar, farklı hayatlar, farklı sınıflar ve birbirinden farklı güzellik anlayışı aynı hikâyede buluşuyor.
Kimi, “Ben buradayım,” diyor.
Kimi zaten orada olduğunu bildiği için söylemeye ihtiyaç duymuyor.
Kimi kusursuz görünmeye çalışıyor.
Kimi yüzündeki hayatı saklamıyor.
Sonuçta iyi televizyon makyajının amacı izleyiciye, “Ne güzel makyaj yapmışlar,” dedirtmek değil.
İzleyici karaktere bakıp sadece şunu düşünüyorsa iş tamamdır:
“Evet… Bu kadın tam da böyle görünürdü.”